Εορταστική εκδήλωση για την 25η Μαρτίου: 200 χρόνια μετά την ελληνική Επανάσταση

25η Μαρτίου 2021

200 χρόνια μετά την ελληνική Επανάσταση

Η δύναμή σου πέλαγο κι η θέλησή μου βράχος.

Δ. Σολωμός, Ελεύθεροι πολιορκημένοι, Σχεδίασμα Β΄, 51

Η ελληνική Επανάσταση, που ξεκίνησε τέτοιον καιρό πριν από 200 χρόνια, αποτέλεσε την απαρχή της δημιουργίας του πρώτου ελληνικού ανεξάρτητου κράτους, το οποίο ήταν ταυτόχρονα το πρώτο εθνικό κράτος που δημιουργήθηκε στη Βαλκανική χερσόνησο το 19ο αιώνα, τον επονομαζόμενο και «αιώνα των εθνοτήτων». Με το σύνθημα «Ελευθερία ή Θάνατος» οι αγωνιστές δεν εννοούσαν ως ελευθερία μόνο την εθνική ανεξαρτησία αλλά και την πολιτική ελευθερία. Αγωνίζονταν εναντίον του Σουλτάνου και ως αλλόθρησκου άρχοντα αλλά και ως απόλυτου μονάρχη. Ο Αγώνας της ανεξαρτησίας επομένως είχε τα χαρακτηριστικά εθνικού κινήματος, αλλά ταυτόχρονα είχε και πολιτικές επιδιώξεις, δηλαδή στόχευε στη δημιουργία όχι μόνο ενός ανεξάρτητου εθνικού, αλλά και ενός συνταγματικού ευνομούμενου κράτους. Ο δεύτερος αυτός στόχος δεν εκπληρώθηκε στο σύνολό του το 1830 με το πρωτόκολλο της ανεξαρτησίας.

Η Επανάσταση προετοιμάστηκε από τα κηρύγματα του Ρήγα και, γενικά, το κίνημα του Νεοελληνικού Διαφωτισμού, το οποίο διαμόρφωσε την εθνική συνείδηση των Ελλήνων από τον προηγούμενο αιώνα. Στην προετοιμασία του Αγώνα κυρίαρχος ρόλος ανήκει στη Φιλική Εταιρεία, τη μυστική οργάνωση πατριωτών που συγκροτήθηκε το 1814 στην Οδησσό. Αυτό δείχνει πως το όραμα για έναν ξεσηκωμό που θα οδηγούσε στην απελευθέρωση από τον οθωμανικό ζυγό δε γεννήθηκε ανάμεσα στους υπόδουλους του κυρίως ελλαδικού χώρου, αλλά ξεπήδησε από τους μορφωμένους Έλληνες των παροικιών, πολλοί από τους οποίους ήταν αστοί και διαδραμάτιζαν σημαντικό ρόλο στους τόπους εγκατάστασής τους, μέσα και έξω από την Οθωμανική Αυτοκρατορία (Βουκουρέστι, Ιάσιο, Λειψία, Βιέννη, Οδησσό κ.λπ.).

Σημαντικό είναι να σημειωθεί εξάλλου ότι στον Αγώνα εκτός από τους Έλληνες υπόδουλους στην Οθωμανική Αυτοκρατορία συμμετείχαν κι άλλες εθνότητες των περιοχών που ξεσηκώθηκαν, κυρίως Αρβανίτες και Βλάχοι, οι οποίοι εντάχθηκαν στη συνέχεια ως πολίτες του νέου κράτους. Ο στρατός της Επανάστασης, στρατός ατάκτων κατά τα πρώτα στάδια, απαρτίστηκε κυρίως από κλέφτες και αρματολούς, που είχαν όπλα και ήξεραν να τα χειρίζονται.

Είναι σαφές πως χωρίς τον ηρωισμό των κλεφτοκαπεταναίων η Επανάσταση όχι μόνο δε θα πετύχαινε, αλλά δε θα άρχιζε καν. Εξίσου σαφές είναι όμως ότι χωρίς τη συμβολή κι άλλων ομάδων η Επανάσταση δε θα κατέληγε στη δημιουργία ανεξάρτητου κράτους –εξάλλου δεν ήταν η πρώτη επανάσταση που ξέσπασε ανάμεσα στα έθνη της πολυεθνικής αυτοκρατορίας του Σουλτάνου, αλλά ήταν η πρώτη που πέτυχε το στόχο της. Οι διανοούμενοι, οι διπλωμάτες, οι πολιτικοί που ήρθαν στις επαναστατημένες περιοχές, αρκετοί με ιδιοτέλεια και θέλοντας να επιβληθούν και να αναλάβουν καίριες θέσεις στη διοίκηση του υπό δημιουργία κράτους, έπαιξαν επίσης καθοριστικό ρόλο: Διαμόρφωσαν τα Συντάγματα του Αγώνα, τα πιο δημοκρατικά και φιλελεύθερα πολιτικά κείμενα της εποχής, τα οποία φυσικά δε θα μπορούσαν να συντάξουν οι κυρίως αναλφάβητοι αγωνιστές. Ξεσήκωσαν το κίνημα του Φιλελληνισμού στην Ευρώπη, το μαζικότερο κίνημα της περιόδου, που κάποια στιγμή επηρέασε την εξωτερική πολιτική των Μεγάλων Δυνάμεων. Αυτό το έκαναν συνδέοντας για πρώτη φορά τους αγωνιστές της ανεξαρτησίας με τον αρχαίο ελληνικό πολιτισμό, την κοιτίδα του ευρωπαϊκού πολιτισμού και των φιλελεύθερων ιδεών. 

Οι πρόκριτοι αλλά και η επίσημη Εκκλησία, που αρχικά δεν ήταν υποστηρικτές της Επανάστασης, συντάχθηκαν τελικά με τον ξεσηκωμό και διαδραμάτισαν διπλό και σημαντικό ρόλο: Απευθύνθηκαν στις ευρωπαϊκές Δυνάμεις ως εκπρόσωποι ενός έθνους – απογόνου του αρχαίου ελληνικού πνεύματος που βρισκόταν υπόδουλο σε βάρβαρο, ανατολίτη δυνάστη και πρόβαλαν τον εθνικοαπελευθερωτικό χαρακτήρα της Επανάστασης, διαχωρίζοντάς την από άλλα κινήματα της Ιταλίας και της Ισπανίας που θεωρούνταν κοινωνικοανατρεπτικά και επέσυραν την αντίδραση της Ιερής Συμμαχίας και την ένοπλη κατάπνιξή τους. Και συνέβαλαν με την εμπειρία τους στην οργάνωση της διοίκησης των περιοχών που απελευθερώνονταν, προσπαθώντας βεβαίως να διατηρήσουν την επιρροή και τα προνόμια που απολάμβαναν από την προεπαναστατική περίοδο.

Όλες αυτές οι ομάδες, με αλληλοσυγκρουόμενα συχνά συμφέροντα, έπαιξαν το ρόλο τους στην έκρηξη και την εδραίωση της Επανάστασης. Εξαιτίας όμως προσωπικών φιλοδοξιών που οδήγησαν σε συγκρούσεις και αιματηρούς εμφυλίους το 1824, ο Αγώνας κινδύνευσε να αποτύχει ολοκληρωτικά, ακόμη και πριν την έλευση του Ιμπραήμ πασά στην Πελοπόννησο το 1825. Χρειάστηκε η αλλαγή στάσης των Μεγάλων Δυνάμεων και η σαφής επέμβασή τους υπέρ των Ελλήνων στη ναυμαχία του Ναβαρίνου στα τέλη του 1827, αλλά και η ήττα της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας σε Ρωσοτουρκικό πόλεμο, ώστε να υπογραφεί τελικά το Πρωτόκολλο της Ανεξαρτησίας της Ελλάδας (Λονδίνο, 3 Φεβρουαρίου 1830). Έτσι δημιουργήθηκε το πρώτο ελληνικό κράτος, ανεξάρτητο αλλά και περιορισμένο εδαφικά και πληθυσμιακά, υπό την εγγύηση των τριών δυνάμεων (Αγγλίας, Γαλλίας, Ρωσίας) που είχαν συμφέροντα στην Εγγύς Ανατολή, και με μοναρχικό πολίτευμα.

Χρειάστηκε να περάσουν αρκετά χρόνια μέχρι το νέο κράτος να αποκτήσει Σύνταγμα και να κατοχυρωθούν τα ατομικά και πολιτικά δικαιώματα των Ελλήνων, κι ακόμη περισσότερα μέχρι να επεκταθεί σταδιακά και να συμπεριλάβει τελικά σχεδόν το σύνολο των ελληνικών πληθυσμών της παλιάς Οθωμανικής Αυτοκρατορίας.

Είναι βέβαιο πως το κράτος που δημιουργήθηκε μετά την Επανάσταση δεν ικανοποίησε πλήρως τις επιδιώξεις και τα οράματα των αγνών αγωνιστών της Ελευθερίας ούτε των φιλελεύθερων διανοουμένων. Όμως, το 1821 αναγνωρίζεται ως  ορόσημο για την πορεία του νεοελληνικού έθνους, ενώ ταυτόχρονα το εθνικό κίνημα των Ελλήνων αποτέλεσε πρότυπο και για άλλα εθνικά κινήματα Βαλκανικών λαών και για τη σταδιακή αποσύνθεση της πολυεθνικής Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Από αυτήν την άποψη, λοιπόν, δεν μπορούμε σήμερα παρά να νιώθουμε περηφάνια και ευγνωμοσύνη για όσους πάλεψαν, από το μετερίζι του ο καθένας και πέρα από τις αδυναμίες και τις μικρότητές τους, για την απελευθέρωση των Ελλήνων και τη δημιουργία ενός εθνικού κράτους εκεί που πριν από δυο αιώνες δεν υπήρχε τίποτα που να θυμίζει σύγχρονη κρατική οντότητα.

Χρόνια πολλά, Ελλάδα!

Αργολική αρχειακή βιβλιοθήκη ιστορίας και πολιτισμού https://argolikivivliothiki.gr/

Κατά τη σχολική χρονιά 2020-21 η πανδημία μας έχει κρατήσει από το Νοέμβριο -με μια μικρή διακοπή δύο εβδομάδων- μακριά από το σχολικό μας χώρο και τις εκδηλώσεις μας. Για το λόγο αυτό ετοιμάστηκε η παρακάτω ταινία για να προβληθεί εξ αποστάσεως στους μαθητές του 11ου Γενικού Λυκείου Ηρακλείου. Είναι μια παράσταση του θεάτρου σκιών του Ανδρέα Τυμπακιανάκη με μουσικά μέρη, που εκτελέστηκαν από μαθητές του μουσικού σχήματος 11 & κάτι.

Το θέατρο σκιών με τα “ηρωικά έργα” αποτέλεσε μια βασική πηγή για να γνωρίσουν οι Έλληνες την ελληνική Επανάσταση. Η συγκεκριμένη παράσταση, που αποτελεί μια επιλογή αποσπασμάτων με μερικές προσθήκες από τον Ανδρέα Τυμπακιανάκη, εστιάζει στα αποτελέσματα του εμφύλιου διχασμού κατά τη διάρκεια του Αγώνα της ανεξαρτησίας.

Συγγραφή κειμένου: κ. Ξένια Περακάκη, Φιλόλογος

Βιβλιογραφία: 1.Ιστορία Ελληνικού Έθνους. (2008),  τόμος ΙΒ (Η ελληνική Επανάσταση), Αθήνα: Εκδοτική Αθηνών. 2. Μαργαρίτης, Γ., Αζέλης, Α., Ανδριώτης, Ν., Δετοράκης Θ., Φωτιάδης, Κ. (2018). Θέματα Νεοελληνικής Ιστορίας. Γ Γενικού Λυκείου – Ομάδας προσανατολισμού Ανθρωπιστικών Σπουδών. Αθήνα: ΥΠΕΘ, ΙΕΠ.

Η ταινία:

Ο Οδυσσέας Ανδρούτσος στο θέατρο σκιών

Σημείωση: Η βιντεοσκόπηση της παράστασης του θεάτρου σκιών έγινε σε σπίτι με οικιακά μέσα. Ανάλογα, η ηχογράφηση των τραγουδιών έγινε σε σπίτια και σε τρεις φάσεις, λόγω των μέτρων προστασίας από τον κορωνοϊό, επίσης με οικιακά μέσα, και στη συνέχεια έγινε μίξη ήχου. Για το λόγο αυτό το αποτέλεσμα δεν είναι άρτιο τεχνικά.